Zgrada u ulici Surepovoj br. 1
u Topoli
Zgrada u ulici Surepovoj br. 1 u Topoli sagrađena je krajem XIX veka. U njoj je bila smeštena kancelarija prve topolske opštine, tako da je u narodu poznata kao „Sreska kuća“. Objekat ima karakteristike uprošćene gradske arhitekture Srbije tog vremena.
U osnovi je pravougaona građevina sa suterenom i visokim prizemljem, jednostavna, bez dekoracije na fasadnim platnima. Građena je od kamena, opeke i drveta. Na belo okrečenoj fasadi nalazi se trinaest drvenih pozora, a u kuću se ulazi iz dvorišta, stepeništem, koje vodi na mali drveni trem.
U nekadašnjoj „Sreskoj kući“ danas su smeštene prostorije opštinske uprave Topola.
Кonak Milutina Georgijevića
u Goroviču
Кonak Milutina Georgijevića u Goroviču podignut je 1839. godine, a pripadao je lepeničkom knezu, Milutinu Georgijeviću – Žabarcu. Građen od tvrdog materijala, sa brojnim dekorativnim detaljima i ornamentima. Ovaj konak predstavlja jednu od najlepših građevina naše narodne arhitekture iz prve polovine 19. veka. Na prednjoj strani dominira prostran trem poduprt profilisanim hrastovim stubovima sa jastucima.
Ograda na tremu izrađena je od niza uspravno slaganih dasaka. Prozori na kući su dvokrilni, sa karakterističnim drvenim rešetkama – „toplijama“. Na kući postoje, osim ulaznih, i naspramna izlazna vrata koja su ukrašena geometijskom ornamentikom. Кrov je višeslivan, blažeg nagiba, a krovni pokrivač ćeramida. Podstrešni rogovi su obrađeni i bogato ornamentisani geometrijskom ornamentikom.
Od karakterističnih detalja iz unutrašnjosti ističu se zidane peći, zatim na poseban način obrađene tavanice (riblja kost), kao i ćupovi zazidani u zidu jedne sobe za koje se pretpostavlja da su služili za skrivanje novca.
Кuća narodnog heroja
Milana Blagojevića u Natalincima
Milan Blagojević Španac (1905—1941), bio je učesnik španskog građanskog rata i Narodnooslobodilačke borbe, komnadant Prvog šumadijskog partizanskog odreda i narodni heroj Jugoslavije. Pri formiranju Prvog šumadijskog partizanskog odreda, 1. jula 1941. godine, postao je njegov prvi komandant. Ovaj odred je pod njegovom komandom vrlo brzo oslobodio veći deo Šumadije. Ubijen je od strane četnika 29. oktobra 1941. godine.
Za narodnog heroja proglašen je 9. maja 1945. godine. Mala prizemna kuća u kojoj je narodni heroj Milan Blagojević rođen, sastoji se od dve sobe.
Кuća brvnara
narodnog heroja Sofije Ristić
Domaćinstvo narodnog heroja Sofije Ristić sastoji se od kuće polubrvnare, zidane kuće i mlekara. Polubrvnara je građena po tipu kuće „na ćelicu“ sa podrumom ispod polovine prizemlja. U delu horizontalno slaganih, na krajevima unizanih brvana, nalazi se „kuća“ sa potpuno očuvanim ognjištem sa originalnim verigama, ormanom, naćvama za pravljenje hleba i svim onim detaljima koji karakterišu kuću tog perioda.
U drugom delu kuće nalazi se velika soba građena u bondručnom konstruktivnom sistemu sa ispunom od opeke. Soba je pretrpela izvesne promene što se tiče enterijera. Кrov je četvorovodan prvobitno pokriven ćeramidom koja je naknadno zamenjena falcovanim crepom.
U prednjem delu kuće gde se nalazi ognjište, za vreme rata je bila zemunica. Ulaz u zemunicu bio je ispod samog ognjišta tako da je ognjištem bio zamaskiran. Posle rata skrovište je zatrpano.
Jugoistočno od stambene zgrade nalazi se mlekar u kome se takođe za vreme rata nalazila zemunica za skrivanje učesnika NOR-a. Posle rata i ona je zatrpana.
Na fasadi zidane zgrade nalazi se spomen ploča od belog mermera, dimenzija 0,80m x 0,65m, koja svedoči o aktivnostima Radojice i Sofije Ristić tokom drugog svetskog rata i njihovom stradanju.
Stara škola u Ovsištu
Stara škola u Ovsištu predstavlja jednu od najstarijih škola u ovom delu Srbije. Podignuta je polovinom XIX veka i ima sve odlike onovremenog koncipiranja seoskih školskih zgrada. Osim arhitektonskih, stara škola poseduje i značajne kulturno-istorijske vrednosti, obzirom da je u njoj 1873. godine rođen istaknuti srpski pisac i satiričar Radoje Domanović, kao sin učitelja (o čemu svedoči i mermerna spomen ploča). Zgrada je vremenom pretrpela znatne promene kako u enterijeru tako i u eksterijeru.
Reč je o prizemnoj zgradi pravougaonog oblika sa dvovodnim krovom. Zidana je od kamena i delimično od opeke. Njane fasade su u potpunosti lišene ornamentalne plastike, karakteristično za ovaj tip građevina, ali njenoj dopadljivosti i vizuelnoj uobličenosti doprinosi prostrani ulazni trem i pojedini drveni elementi.
